Fiilde Anlam

FİİLDE ANLAM ÖZELLİKLERİ
Fiiller taşıdıkları anlam özelliklerine göre meydana gelişleri ön planda tutularak üçe ayrılırlar.


1.Kılış (İş) Fiilleri: Eylemin gerçekleşmesi için nesneyeihtiyaç duyulan fiillerdir.
Bu fiiller “Neyi? Kimi?” Sorularına yanıt verir.
Fiilin başına Onu sözcüğü getirilerek okunduklarındaanlamlı olurlar.
Eylem, öznenin kendi isteği ile gerçekleşir.
Bu fiillerde öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesne(varlık) vardır.
Örnek: » Annem bize kitap okudu.
Yukarıdaki cümlede, Annem “ne okudu?” sorusunu yönelttiğimizde “kitap” cevabını alıyoruz. Bu cümlede “kitap” sözcüğü nesnedir ve öznenin (annenin) yaptığı işten etkilen varlıktır. Sonuç olarak “okuma” fiili nesne alabildiği için iş (kılış) fiilidir. (Onu okudu da diyebiliriz.)
Türkçe dersini çok seviyorum. (Türkçe dersini /onu)
Muhittin, Yusuf Hoca’yı çok özlemiş. (kimi?- YusufHoca’yı /onu)
Kardeşim evin camını kırdı. (neyi kırdı? → evin camını(nesne) ⇒ iş fiili)
derdini anlatmak (neyi anlatmak? Derdini nesne)
bilmek (neyi bilmek? → cevabı (nesne) ⇒ iş fiili)
»görmek, sormak, dikmek, atmak, almak, dinlemek,öğrenmek…
2.Durum (Hareket) Fiilleri: Eylemin gerçekleşmesi içinnesneye ihtiyaç duyulmayan fiillerdir.
İşi yapanın içinde bulunduğu durumu belirtir.
Fiilin başına “Onu” sözcüğü getirilerek okunduklarında“anlamsız” olurlar.
Bu fiiller “Neyi? Kimi?” Sorularına yanıt vermez.
Eylem, genellikle öznenin kendi isteği ile gerçekleşir.Örnek:» Dün gece erkenden uyumuşum.  Durum fiili
Bu cümlede onu uyumuşum diyemeyiz. Ayrıca yukarıdaki cümlede “uyumak” fiili öznenin (ben) uyuma işi sırasındaki sürekliliğini gösterir. Ayrıca uyuma işinin bitmesi için başka bir eylemin (uyanmak) başlaması gerekmektedir. Bu cümlede yükleme “ne uyudu, neyi uyudu, kimi uyudu?” sorusunu yönelttiğimizde hiçbir cevap alamıyoruz.
Örnek: Arkadaşlarla bahçede oturduk.
Otobüs İstanbul’a varmıştır.
Arkadaşım yan binada oturuyor. (ne, neyi, kimioturuyor? → cevap yok ⇒ durum fiili)
gitmek (kimi gitmek? → cevap yok ⇒ durum fiili)
»ağlamak (neyi, ağlamak? → cevap yok ⇒ durum fiili)
»gülmek, uyanmak, çıkmak, gitmek, yatmak, uzanmak…
3.Oluş Fiilleri: İşi yapanın kendi isteği olmadan,kendiliğinden meydana gelen, nitelikte değişiklikoluşturan ve zamanla oluşan fiillerdir.
Eylem, öznenin kendi isteği(iradesi) olmadan gerçekleşir
Oluş fiillerinde daha çok “zaman içerisindekendiliğinden olma” söz konusudur.
Oluş fiilleri, bir durumdan başka bir duruma geçildiğiniveya geçilmekte olduğunu bildirirler.
Örnek: » Sonbaharda yapraklar sararır.
Bu cümlede “sararmak” fiili, öznenin (yapraklar) zaman içerisindeki değişimini anlatır. Yapraklar yeşilden sarıya dönmüş, bir değişim yaşanmıştır. Bu değişim öznenin iradesi dışında, zaman içerisinde kendiliğinden olmuştur.
Ayşe’nin saçları çok uzamış.
Son baharda ağaçların yaprakları sararır.
»Kuzenim, görmeyeli çok büyümüş. (Kendiliğinden oluşandeğişim ⇒ oluş fiili)
»yaşlanmak, uzamak, ağarmak, paslanmak, solmak,acıkmak, şişmanla(mak), doğ(mak), çürü(mek)